ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ: Η ΤΑΥΤΙΣΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗ ΚΥΒΕΡΝΟΜΕΝΟΥ ΩΣ ΑΡΕΤΗ ΤΟΥ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗ
Γράφει ο Γ. Σαγιάς
1/10/2025
Δεν είναι ορθός δρόμος να υπηρετεί ο πολίτης το πολίτευμα αλλά το πολίτευμα τον πολίτη.
Ο πολίτης έχει υποχρέωση και δικαίωμα, δικαίωμα και υποχρέωση να αναζητά το καλύτερο για το έθνος του -και άρα και γι' αυτόν- πολίτευμα.
Είναι σαθρό το επιχείρημα πως τα Συντάγματα απαγορεύουν την αλλαγή πολιτεύματος -το οποίο ορίστηκε κάποια στιγμή στον χωροχρόνο- διότι αυτό σημαίνει ότι όλα τα προηγούμενα ήταν υποδεέστερα αλλά και όλα τα επόμενα που ενδεχομένως συλλάβει ο νους του ανθρώπου θα είναι υποδεέστερα. Μεθερμηνευόμενον: φανατισμός και προφητεία σε ένα αντεπιστημονικό μείγμα, ασφαλισμένο με νομικό περιτύλιγμα και επιθετική βία σε όλους όσοι το αμφισβητούν.
Εξ άλλου, σημασία θα έπρεπε να έχει το περιεχόμενο και ο τρόπος εφαρμογής και όχι το όνομα κάθε πολιτεύματος. Διότι, αν δεχθούμε το αντίθετο, ποια απάντηση δύναται να δοθεί όταν, για παράδειγμα, κάποια δημοκρατία και η πραγματικότητά της (το περιεχόμενό της στην πράξη) οδηγεί στην εξαφάνιση ενός έθνους, στην μετατροπή μιας πατρίδας σε χώρο, στην εξαφάνιση της οργανικής συλλογικής κοινότητας -που έχει κατά το μάλλον γενική βούληση και ενιαία στόχευση-, όταν ίσως μια άλλη μορφή πολιτεύματος με παρεμφερή ή και άλλη ονομασία εγγυάται στην πράξη έθνος ανεξάρτητο και δυνατό και λαό ομοιογενή και ομότροπο, με συνείδηση ιστορίας και κοινού οράματος, ευτυχή και δημιουργικό;
Στην λεγόμενη "λαϊκή κυριαρχία", η οποία εκφράζεται μέσω εκλογών, είναι θεωρητικά αποδεκτό και πρακτικά εφικτό να εκλέγεται ο καλύτερος; Διότι, εάν αυτό είναι αποδεκτό και εφικτό, τότε ο άριστος θα μπορούσε δυνητικά να νομοθετήσει μέσω των αρμοδίων οργάνων αλλά και να οργανώσει έτσι τους θεσμούς και τις κρατικές δομές ώστε να μπορεί να επιλέγει τους κατά τομέα, θέμα και ειδικότητα καλλίστους, τους θεωρουμένους ως ειδικούς, γνώστες, αρμοδίους. Αυτό μπορεί να ερμηνευθεί και ως αξιοκρατία, η οποία πηγάζει από την λαϊκή κυριαρχία. Αλλά το ερώτημα παραμένει: Είναι θεωρητικά αποδεκτό και πρακτικά εφικτό ότι μέσω εκλογών
εκλέγεται ο καλύτερος;
Εάν όχι, πολλά ερωτήματα προκύπτουν. Ένα βασικό και πρωτεύον είναι το εξής: Ποιο πολίτευμα και μέσω ποιας διαδικασίας μπορεί να οδηγήσει στην καλύτερη διακυβέρνηση για το έθνος και τον λαό; Η διαδικασία αυτή, θα είναι συμβατή με την λαϊκή κυριαρχία ή ακυρωτική αυτής; Η λαϊκή κυριαρχία γιατί πρέπει να θεωρείται πανάκεια; Όμως, αν όχι κυβερνήτης μέσω της έκφρασης της λαϊκής κυριαρχίας, τότε πώς, ποιοι και με ποιες δικλείδες ασφαλείας; Σε κάθε περίπτωση, εμφανίζεται ξανά στο προσκήνιο η υφέρπουσα σύγκρουση για το αν η πολιτική έχει την πρωτοκαθεδρία ή η οικονομία και για εάν προτάσσεται το κοινό καλό έναντι τού ατομικού καλού. Πεποίθηση των εθνικώς κινουμένων είναι πως η πολιτική προηγείται της οικονομίας, το συλλογικό προηγείται τού ατομικού, το έθνος που απαρτίζεται από ενεργούς πολίτες ευρισκομένους σε οργανική σύνδεση μέσα στο συλλογικό προηγείται τού κράτους που απαρτίζεται από άτομα κάποιας "κοινωνίας των πολιτών" -ασύνδετες καταναλωτικές μονάδες μέσα σε μια παγκοσμιοποιημένη ομογενοποιημένη μάζα.
Η διασαφήνιση των διαδικασιών μέσω των οποίων θα μπορούσαν να εκλέγονται από το πλήθος και να διοικούν οι άριστοι και εξ αυτών να ηγείται ο ένας, είναι ένα όντως ζητούμενο.
Στο ιδανικό πολίτευμα, το να ταυτίζεται ο κυβερνήτης με τον κυβερνώμενο, είναι αρετή τού κυβερνήτη. Μία από τις παραμέτρους μιας τέτοιας στάσεως είναι η απεμπόληση προνομίων βάσει τής θεωρήσεως ότι σαφώς υπερέχει αυτών το χρέος και το καθήκον απέναντι στο έθνος. Όσα προνόμια τυχόν απομείνουν, να ασκούνται αποκλειστικά για το εθνικό κοινό καλό ως αντίδωρο τής ηλεκτρικής καρέκλας τού κυβερνήτη που του προσφέρθηκε.
Να ταυτίζεται ο κυβερνώμενος με τον κυβερνήτη, είναι δυσκόλως επιτεύξιμος στόχος και εν πολλοίς εξαρτάται από την εθνική συνείδηση, την πρόταξη τού καθήκοντος έναντι τού δικαιωματισμού, την προς τούτα διαπαιδαγώγηση αλλά και το αποδεδειγμένο ήθος τού κυβερνήτη, το οποίο δημιουργεί αξιοπιστία και εμπιστοσύνη. Το να θέλει ο λαός να συμμετέχει στο εθνικό όραμα που έχει συνδιαμορφώσει μέσω διαδικασιών ελεύθερης συμμετοχικότητας και χειραφετημένης συνειδητότητας, μπορεί να οδηγήσει σε μετουσίωση τού απρόσωπου κράτους σε κράτος υπέρ έθνους και υπέρ πολίτη τού έθνους. Ουσιαστικά πρόκειται για ανταπόκριση σε προσκλητήριο για την πραγμάτωση των ιδεωδών τής αυτοτελειώσεως και της υπερβάσεως υπέρ έθνους.
Θα μπορούσε να ειπωθεί πως τα ανωτέρω είναι εξαιρέσεις τού κανόνα. Ίσως... Όμως και ο ήρωας, ο αλτρουιστής, ο ανυστερόβουλος, ο ασκητής, τάχα δεν είναι εξαιρέσεις; Ναι, οι εξαιρέσεις είναι μειοψηφία, όμως είναι ικανές να κάνουν την διαφορά. "Εις εμοί μύριοι εάν άριστος ει". Η ποιότητα δεν είναι συνάρτηση τής ποσότητας, οι ποσοτικά λιγότεροι αλλά ποιοτικά καλύτεροι είναι δίκαιο και λογικό να ηγούνται. Η μάζα κινείται από τον χαρισματικόν ένα αλλά ο χαρισματικός ένας είναι δυνατόν να συνθλιβεί από την ποδηγετημένη υπό δημαγωγών μάζα. Ο ένας, ο άριστος, δεν είναι εύκολο να προέλθει από τον αριθμοποιημένο μαζάνθρωπο του πλήθους, ο οποίος έχει συνηθίσει να άγεται και φέρεται κυρίως συμφεροντολογικά, χρησιμοθηρικά, υποταγμένος στην ανάγκη και σε χαμηλά ένστικτα. Ο άριστος είναι ευκολότερο να προκύψει από μια συνειδητοποιημένη οργανική κοινωνία, από έναν λαό με ιστορική συνείδηση και διατυπωμένη εθνική προοπτική, ακόμη ευκολότερα να προκύψει από ένα έθνος. Η δυσκολία όμως είναι πολύ μεγάλη όταν δεν υπάρχουν τα ανωτέρω και πρέπει να αρθεί μόνος εναντίον όλων στο ύψος των περιστάσεων και να γίνει αυτός ο κινών τα νήματα για να υπάρχει λαός και έθνος, να γίνει αυτός ο αποφασίζων, ο οδηγητής, ο ηγέτης. Εν άλλαις λέξεσι, η πολιτική καθορίζει τα πάντα. Βουλησιοκρατία και βελτιοδοξία μπορούν να οδηγήσουν στην ευτοπία.
Γεώργιος Σαγιάς
Σημείωση "φ": Υπεύθυνος για το άρθρο είναι αποκλειστικά ο αρθρογράφος. Οι θέσεις του είναι προσωπικές και τίθενται σε δημόσιο διάλογο σε πνεύμα ελευθερίας.
